TinArt

 

De Handkar

Het vervoermiddel van de kleine man

In oktober 2013 verscheen bij Uitgeversmaatschappij Walburg Pers te Zutphen het boek De Handkar. Het vervoermiddel van de kleine man van Else Fleurke en Bob Verdonk. De feestelijke presentatie vond plaats op 25 oktober 2013 om 16 uur in het streek- en handkarrenmuseum De Wemme te Zuidwolde (Dr.).

Nog niet zo heel lang geleden, vanaf ongeveer 1850 tot kort na de Tweede Wereldoorlog, waren het geratel van karren en de roep van de venters en ambachtslieden medebepalend voor de sfeer en het straatbeeld in onze dorpen en steden. Na de oorlog leefde het gebruik van de handkar nog even op om daarna plaats te maken voor bakfiets en bestelwagen. Zo op het oog leken veel karren op elkaar, maar niets is minder waar.
In deze uitgave wordt, naast de rijke historie van de handkar, ook de veelzijdige techniek beschreven die de wagenmakers aanwendden om de karren zo goed mogelijk af te stemmen op de eisen van de gebruiker.

In 1983 kwamen de handkarren van de Nederlandse Handkarren Stichting uit Amsterdam door omstandigheden terecht in Zuidwolde (Dr.), waar ze in 1988, precies 25 jaar geleden, ondergebracht werden in het pas opgerichte museum dat de naam De Wemme kreeg. In de afgelopen 25 jaar heeft dit museum zich intensief ingezet om de restauratie, documentatie alsmede geschikte huisvesting van de aan zijn zorg toevertrouwde karren te realiseren.

Als eerbetoon aan dit ‘vervoermiddel van de kleine man’ en ter ere van het 25-jarig jubileum van museum De Wemme is deze rijk geïllustreerde studie geschreven.

Else Fleurke (1950) is amateur schrijver. Zij was van 2006 - 2011 coördinator van Cultuurhistorisch streek- en handkarrenmuseum De Wemme.
Bob Verdonk (1940) was als bouwkundig adviseur betrokken bij de oprichting van het museum. Hij ontwerpt de jaarlijkse exposities en documenteert de handkarren.

Else Fleurke en Bob Verdonk, De Handkar - het vervoermiddel van de kleine man. Een verkenning in woord en beeld, Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, ISBN 978.90.5730.868.0, prijs € 29,95 – 176 pagina's.

handkar

 

Letterzetterijkar

De letterzetterijkar is in 2008 door de heer Groot uit Heemstede aan het museum geschonken. Zij is in gebruik geweest bij de Machinale Loonzetterij W. Groot aan de Leliegracht in Amsterdam.

Een zetterij is een werkplaats voor typografische werkzaamheden, met name het zetten. Bij een drukkerij behoorde meestal een zetterij. Hier vervaardigde de handzetter aanvankelijk met losse loden letters  en clichés  een handzetsel.
Het handzetten werd aan het begin van de twintigste eeuw  naar de achtergrond gedrongen door de komst van de zetmachine. De plaats waar deze machines waren opgesteld hield de naam zetterij. Sinds de opkomst van offsetdruk  en digitale methoden van drukvoorbereiding, ongeveer in de jaren tachtig van de twintigste eeuw, zijn de handzetterijen zo goed als verdwenen. Hun plaats is ingenomen door bedrijven die digitaal tekst leveren.

Het bedrijf van heer Groot verzorgde het zetwerk in opdracht van drukkerijen wanneer een drukkerij een teveel aan zetwerk had of niet beschikte over een regelzetmachine. Vooral in Amsterdam, maar ook in andere grote steden, waren meerdere letterzetbedrijven actief.
De kant en klare loden zetsels werden naar de diverse drukkerijen gebracht. In de binnenstad van Amsterdam gebeurde dit met een handkar. Gezien het gewicht van de zetsels mocht de kar niet te groot zijn. Desondanks kon men soms met moeite de steile bruggen passeren. Later ging het vervoer via vrachtbedrijven, zoals destijds Van Gend & Loos.

De kar is vervaardigd door wagenmaker G. Salm aan de Kleine Noord te Hoorn.
De laadbak van de kar is deels samengesteld uit grenenhouten delen. Op de zijschotten van de kar zijn zijborden aangebracht. Zij steken over de wielen om te voorkomen dat de kleding van het personeel bij het laden en lossen in aanraking zou komen met de vuile wielbanden. Dubbele bladveren vangen het zware gewicht van de kistjes met letterzetsels op. De duwarmen en de wagenpoot of rempoot zijn van gelakt essenhout.

In museum De Wemme staan op de kar originele zetselkistjes die bij de kar horen, waarvan één gevuld is met zetsel. Dit zetsel is afkomstig van het Drukkerijmuseum in Meppel.

32 letterzetterijkar staatsiefoto klein.jpg

 

 

 

 

 

 

 

 

Burg. Tonckensstraat 49, 7921 KB  Zuidwolde (Dr.) - Tel.: 0528-373332 - info@dewemme.nl



links     disclaimer     colofon